چرا فرش تهران ‌نقش‌ونگار روستایی دارد؟

چرا فرش تهران ‌نقش‌ونگار روستایی دارد؟

پژوهشگران حوزه فرش معتقدند قالی کهن و تاریخی تهران، همان فرش‌هایی که در گستره تهران قدیم بافته می‌شدند، از منظر سبک‌شناسی از اسلوب فرش‌های روستایی‌باف پیروی می‌کردند. در ادامه به سبک‌شناسی فرش تهران و ویژگی‌ و نقش و نگارهای روستایی‌بافت در این فرش پرداخته‌ایم.

همشهری آنلاین – حسن حسن‌زاده: برای کنکاش درباره سبک‌شناسی فرش تهران ابتدا باید جغرافیای فرش تهران را بررسی کرد.

قصه‌های خواندنی تهران را اینجا دنبال کنید

تورج ژوله، پژوهشگر حوزه فرش در این‌باره می‌گوید: «همچنان که جغرافیای فرش یا اصول و سنت فرش‌بافی ایران حدود ۲ و نیم برابر جغرافیای سیاسی ایران است، در داخل مرزهای کشور نیز جغرافیای فرش با جغرافیای سیاسی مناطق و شهرها انطباق ندارد. به عنوان مثال، وقتی از فرش مشهد سخن می‌گوییم، سنت بافندگی فرش مشهد را مد نظر قرار داده‌ایم که محدوده وسیع‌تری از شهر مشهد یعنی از شاهرود و سبزوار تا مشهد، سرخس، قوچان، بجنورد، تربیت حیدریه و تربت جام را در برمی‌گیرد. بنابراین، وقتی ازجغرافیای فرش تهران حرف می‌زنیم نیز منظور ما محدوده وسیع‌تری از جغرافیای سیاسی این شهر است. به عبارت دقیق‌تر، قالی تهران جغرافیای بزرگی از شمال تا شمیرانات، از جنوب تا ری، از غرب تا کرج و از شرق تا دماوند را دربرمی‌گیرد و حتی برخی از پژوهشگران این حوزه معتقدند بافته‌های منطقه طالقان و کلاردشت قدیم نیز در گروه قالی تهران قرار دارند.»

چرا فرش تهران ‌نقش‌ونگار روستایی دارد؟

نشانه‌های فرش‌ تهران را باید در قدیمی‌ترین نمونه‌هایی که در این گستره بافته و باقی مانده است جست‌وجو کنیم. ژوله درباره سبک و اسلوب فرش تهران می‌گوید: «در این فرش‌ها، اسلوب و نشانه‌های فرش‌های روستایی‌باف بسیار پررنگ است. به‌تدریج و با پایتخت شدن تهران، مهاجرت اقوام مختلف به این گستره و توسعه این محدوده از یک آبادی کوچک، شاهد رواج شیوه‌های شهری‌باف در فرش تهران هستیم. وقتی استاد پرویز تناولی، پژوهشگر و مجموعه‌دار این حوزه، حدود ۱۴۰۰ بافته را اهدا کردند، ما این بافته‌های اهدایی را فهرست‌نویسی ‌کردیم. در میان این گنجینه ارزشمند، چند بافته عشایری و روستایی‌باف وجود داشت که استاد تناولی این بافته‌ها را در زمره فرش‌هایی که در گستره تهران بافته شده بودند قرار دادند. چند بافته دیگر با اسلوب روستایی‌باف نیز در این گنجینه وجود داشت که استاد تناولی آنها را نه از بافته‌های ورامین که فرشی مستقل از دوران اوایل قاجار بود، بلکه به تاکید آن را در گروه فرش‌های تهران قدیم قرار می‌دادند.»

از ویژگی‌های قالی تهران می‌توان به زمینه عمدتا روشن و بهره‌گیری از نقوش قدیمی و یا اشکال جدید در طرح‌های لچک و ترنجی، درختی، گلدانی، درختی ساده، و … اشاره کرد. ژوله می‌گوید: «به عبارت دقیق‌تر، فرش تهران قدیم و تاریخی که گستره آن تا محدوده طالقان و کلاردشت می‌رسید را باید منبطق با فرش‌ روستایی‌باف و به بیان درست‌تر در گروه فرش‌های روستایی‌باف غرب ایران دانست. فرش تهران اما امروز دیگر نشانی از این اسلوب ندارد و آنچه جایگزین آن شده است با وجود اینکه در تهران بافته و به نام فرش تهران عرضه می‌شود، نشان از انحطاط فرش تهران دارد.»